Większość z nas spędza w pracy zasadniczą część swojego czasu. Niestety, jak wykazują badania, dla wielu pracowników w Polsce wiąże się to z doświadczaniem różnego rodzaju przemocy. Do napotykanych zagrożeń należą m. in. dyskryminacja, w tym jedna z jej form, jaką jest molestowanie, przemoc słowna, mobbing czy inne nieodpowiednie zachowania ze strony przełożonego lub współpracowników. Regulacje krajowego prawa pracy dążą do zapewnienie ochrony przed takimi wydarzeniami, jednak zarówno według przedstawicieli środowiska obywatelskiego, naukowego, jak i instytucjonalnego są one niewystarczające.

Problemy na tym polu zauważyła również społeczność międzynarodowa. W 2019 roku Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) przyjęła Konwencję nr 190 dotyczącą eliminacji przemocy i molestowania w świecie pracy. Jest to nowoczesny akt prawny, definiujący zjawisko przemocy i molestowania, wskazujący na profilaktyczne instrumenty oraz środki prawne, a także na obowiązki władz publicznych w zakresie pomocy ofiarom. Co istotne, Konwencja nr 190 podchodzi do zjawiska przemocy i molestowania w sposób spójny z art. 24 Konstytucji RP, gdyż obejmuje zatrudnienie zarówno pracownicze, jak i niepracownicze (por. art. 2 konwencji). Na ten temat świetną rozprawę napisała dr Monika Zakrzewska.

Konwencję ratyfikowały już 54 państwa. Jest ona najczęściej przyjmowaną w ostatniej dekadzie umową międzynarodową dotycząca warunków pracy. Prowadzoną przez MOP kampanię międzynarodową pod hasłem #RatifyC190 wspierają liczne organizacje pozarządowe oraz związki zawodowe. Ponadto 5 marca 2024 r. Rada UE podjęła decyzję zachęcającą państwa członkowskie UE do ratyfikacji konwencji.

Dokonanie tego kroku przez Polskę popierają osoby i instytucje angażujące się na rzecz praw pracowniczych, badacze oraz Rzecznik Praw Obywatelskich. Rok temu, 11 grudnia 2024 r., podczas konferencji zorganizowanej przez wicemarszałek Sejmu RP Monikę Wielichowską, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk poinformowała, że trwają prace nad ratyfikacją Konwencji nr 190.

Przystąpienie do tej umowy również dla mnie pozostaje bardzo istotną sprawą. W związku z powyższym zwróciłem się do Pani Ministry Agnieszki Dziemianowicz-Bąk z następującymi pytaniami.

1. Na jakim etapie znajduje się proces przygotowawczy do ratyfikacji Konwencji nr 190 przez Polskę? Czy został już przygotowany i przedstawiony odpowiedni wniosek o wpis do rejestru prac rządu?
2. Czy możliwe jest przedstawienie harmonogramu dalszych prac nad ratyfikacją Konwencji nr 190, tak aby możliwe było zakończenie procesu ratyfikacji do końca kadencji Sejmu?
3. Czy w sprawie ratyfikacji Konwencji nr 190 do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej apelowały związki zawodowe? Czy MRPiPS prowadziło konsultacje ze związkami zawodowymi w tej kwestii?
4. Czy działania związane z ratyfikacją Konwencji nr 190 są uzależnione od przyjęcia nowelizacji kodeksu pracy w zakresie nowej definicji mobbingu (projekt UD183), czy też raczej są niezależne od tej ważnej zmiany prawnej?
5. Czy w ramach prac MRPiPS zostały przygotowane opracowania merytoryczne i analizy dotyczące potencjalnych zmian w polskim prawie (oraz w praktyce stosowania prawa), które byłyby niezbędne w przypadku ratyfikacji Konwencji nr 190?

Komentarz do odpowiedzi na oświadczenie senatorskie

Ostatnio otrzymałem od Pani Ministry odpowiedź na moje oświadczenie senatorskie. Pani Ministra poinformowała o przeprowadzonej analizie zgodności polskiego ustawodawstwa i praktyki z postanowieniami Konwencji nr 190. Wykazała ona, że dostosowanie polskiego systemu do standardów określonych w tym akcie wymagać będzie wprowadzenia istotnych zmian w przepisach krajowych. Pani Ministra wskazała, że istnieje możliwość ich przyjęcia przy okazji szerzej zakrojonej implementacji prawa europejskiego.

Niemniej procedura ratyfikacji Konwencji nr 190 nie została jeszcze wszczęta. W kwestiach technicznych Pani Ministra wyjaśniła również, iż wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów ogólnie nie obejmuje wniosków o ratyfikację umów międzynarodowych. Natomiast co do postępów w zakresie prac nad przystąpieniem do konwencji Pani Ministra poinformowała, iż w najbliższym czasie odbędzie się spotkanie z udziałem właściwych instytucji. Jego celem będzie ustalenie harmonogramu działań dążących do uzgodnienia krajowego ustawodawstwa z treścią konwencji, co umożliwi jej ratyfikację. Równocześnie Pani Ministra podkreśliła, że konieczne do wprowadzenia zmiany wychodzą poza zakres kodeksu pracy i będą wymagać współpracy z Panią sekretarz stanu ds. Równości w KPRM Katarzyną Kotulą oraz Państwową Inspekcją Pracy.

Pani Ministra wskazała również, iż o przystąpienie do konwencji apelował jeden z podmiotów reprezentujących pracowników przemysłu morskiego oraz że kwestia ta była dyskutowana podczas posiedzeń Zespołu problemowego ds. międzynarodowych Rady Dialogu Społecznego. Na ostatnim z nich ustalono, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej będzie co kwartał informować o postępach prac.

Deklaracje Pani Ministry mogą cieszyć, ale jednak korzystne byłoby przyspieszenie prac w zakresie ratyfikacji Konwencji. Niejasnym pozostaje czy wspomniane przez Panią Ministrę zmiany w polskim prawie, od których zależą działania związane z ratyfikacją konwencji, obejmują propozycję nowelizacji kodeksu pracy w zakresie nowej definicji mobbingu (projekt UD183).

Ten bardzo ważny projekt znajduje się obecnie na etapie rządowych prac legislacyjnych. Jego celem jest osiągnięcie większej jednoznaczności prawnego pojęcia mobbingu oraz dostosowanie jego rozumienia do współczesnych realiów. Ma to zapewnić pełniejszą ochronę pracowników i stworzyć korzystniejsze warunki dochodzenia roszczeń. W jego ramach zaproponowano również zaostrzenie odpowiedzialności finansowej pracodawcy oraz położenie większego nacisku na prewencję m. in. poprzez doprecyzowanie obowiązków pracodawcy w tym zakresie.

Przedstawione propozycje korespondują z duchem Konwencji nr 190, jednakże z pewnością nie wyczerpują one wszystkich obszarów, w których potrzebne jest wprowadzenie zmian w celu uzgodnienia polskiego prawodawstwa z jej postanowieniami. Szczątkowy charakter informacji o postępach w zakresie prac dążących do ratyfikacji konwencji, w tym nt. potrzebnych zmian prawnych, nie napawa optymizmem w odniesieniu do możliwości zakończenia prac legislacyjnych przed upływem kadencji Sejmu.

Jako że mija już ponad sześć lat od zawarcia Konwencji nr 190 oraz ponad rok od decyzji Rady UE, zachęcającej państwa członkowskie do przystąpienia do tego aktu prawnego, apeluję o zdecydowaną intensyfikację prac, które umożliwią Polsce ratyfikację tej niezwykle ważnej umowy.