W trakcie 54. posiedzenia Senatu, konkretnie 12 marca 2026 r., nawiązując do obchodzonego kilka dni wcześniej Dnia Kobiet, złożyłem oświadczenie senatorskie dotyczące wdrożenia trzech unijnych aktów prawnych realizujących zasadę równości kobiet i mężczyzn. Jest to wartość uznana zarówno przez europejski, jak i polski porządek prawny. Na poziomie krajowym wyraża ją przede wszystkim art. 33 Konstytucji RP, który jako jedną z zasad konstytucyjnych ustanawia zasadę równych praw kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, gospodarczym i społecznym.

Wspomniane akty prawne, przyjęte na poziomie Unii Europejskiej, które mają na celu urzeczywistnianie zasady równości kobiet i mężczyzn, obejmują:

• dyrektywę w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów spółek giełdowych oraz powiązanych środków (dyrektywa nr 2022/2381 z dnia 23 listopada 2022 r.) tzw. dyrektywę ,,Women on Boards”;
• dwie dyrektywy dotyczące konieczności powołania bądź wyznaczenia w państwach członkowskich organów do spraw równości […] (dyrektywa nr 2024/1499 z dnia 7 maja 2024 r. i dyrektywa nr 2024/1500 z dnia 14 maja 2024 r.)
• oraz dyrektywę w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet […] za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania (dyrektywa nr 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r.).

Dyrektywa ,,Women on Boards”

Nadrzędnym celem pierwszej z tych dyrektyw jest zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w zakresie procesów decyzyjnych większych spółek giełdowych poprzez zapewnienie ich obecności w gronach decyzyjnych. Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia wobec spółek giełdowych obowiązku osiągnięcia jednego z dwóch określonych w dyrektywie parytetów według wyboru danego państwa.

Termin na dokonanie transpozycji dyrektywy upłynął 28 grudnia 2024 r. Do tego czasu Polska dokonała jej jedynie częściowo, w związku z czym Komisja Europejska 31 stycznia 2025 r. wszczęła procedurę naruszeniową z art. 258 TFUE. Odpowiadając na tę potrzebę Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało odpowiedni projekt ustawy. Został on zaprezentowany Radzie Ministrów 18 lutego 2025 r. Wówczas Rada Ministrów nie zdecydowała się na jego przyjęcie.

Na pilną konieczność dokonania całościowej transpozycji wskazywał również Rzecznik Praw Obywatelskich. Pod koniec czerwca 2025 r., w odpowiedzi udzielonej RPO, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha poinformował, że projekt – po uzgodnieniu z Ministrem Aktywów Państwowych i Ministrą ds. Równości –  ma zostać skierowany do Sejmu na początku lipca 2025 r.

Jednakże, według mojej wiedzy, od tego czasu projekt ten nie wrócił na obrady Rady Ministrów. Ze względu na ważkość celu, jakim jest zapewnienie równości praw kobiet i mężczyzn w życiu gospodarczym oraz znaczne przekroczenie przez Polskę terminu na dokonanie transpozycji – również w kontekście wszczętego przez Komisję postępowania naruszeniowego – na łamach oświadczenia wystąpiłem z następującymi pytaniami:

• kiedy planowane jest rozpatrzenie projektu ustawy wdrażającej dyrektywę przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości (projekt UC63; ustawa o zmianie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania) przez Radę Ministrów?
• czy aktualna pozostaje zapowiedź, która znajduje się na stronach Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, że przyjęcie tego projektu na poziomie rządowym nastąpi w I kwartale 2026 r.?

Powołanie organu do spraw równości

Kolejne akty, których Polska dotychczas nie implementowała, dotyczą powołania bądź wyznaczenia krajowego, silnego, niezależnego organu do spraw równości tzw. equality body (dyrektywy: nr 2024/1499  i nr 2024/1500). Organ ten ma być odpowiedzialny za monitorowanie przestrzegania zasady równego traktowania w zasadniczych obszarach życia codziennego – m. in. w zakresie zatrudnienia i pracy czy zabezpieczenia społecznego – nie tylko w kontekście równości kobiet i mężczyzn, ale także w odniesieniu do innych grup chronionych przez prawo unijne.

Zgodnie z dyrektywami organ ds. równości powinien być przede wszystkim niezależny oraz wolny od zewnętrznych wpływów i jakichkolwiek instrukcji. Państwa członkowskie są również zobowiązane zapewnić wyznaczonym organom ds. równości odpowiednie zasoby ludzkie, techniczne i finansowe. Co istotne zgodnie z założeniami dyrektyw właściwość tego organu ma się rozciągać również na relacje horyzontalne, czyli pomiędzy podmiotami prywatnymi.

Moim zdaniem w Polsce tej funkcji nie może pełnić Rzecznik Praw Obywatelskich, gdyż nie ma on kompetencji do zajmowania się relacjami pomiędzy podmiotami prywatnymi. W odpowiedzi na moje poprzednie oświadczenie senatorskie na ten temat uzyskałem informację, że do końca 2025 r. zostanie przygotowany projekt ustawy, realizującej obowiązki spoczywające na Polsce w związku z powyższymi dyrektywami.

Jednak do tamtej pory taki projekt ustawy się jeszcze nie pojawił. Termin wdrożenia dyrektywy upływa 19 czerwca 2026 r., czyli w zasadzie już za kilka miesięcy. Ministrem odpowiedzialnym za to jest Pani Ministra do spraw równości Katarzyna Kotula. Wystąpiłem więc do niej z pytaniem o to, na jakim etapie są prace i czy jest szansa dochowania terminu 19 czerwca?

Dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń

Trzeci akt prawny ma na celu ustanowienie mechanizmu przejrzystości wynagrodzeń, co ma służyć ograniczeniu występowania zjawiska luki płacowej między kobietami i mężczyznami. Dyrektywa ta wprowadza cały szereg obowiązków, jeżeli chodzi o transparentność wynagrodzeń, a także postuluje, żeby nadzorem nad tym wszystkim zajmował się wyspecjalizowany organ. Mógłby to być ten właśnie organ do spraw równości. W tym przypadku termin wdrożenia upływa 7 czerwca 2026 r. W związku z czym wystąpiłem z pytaniem – kierowanym głównie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o to, czy ten termin zostanie dochowany i na jakim etapie znajdują się obecnie prace legislacyjne w tym zakresie?

Odpowiedź przedstawicieli rządu na oświadczenie

W ostatnim czasie otrzymałem odpowiedź na moje oświadczenie zarówno od Pani Sekretarz Stanu Katarzyny Kotuli – pełniącej rolę Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości, jak i od Pana Macieja Berka – jako Ministra do spraw Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu oraz od Pana Arkadiusza Myrchy – Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Uprzejmie dziękuję każdemu z Państwa za udzielone wyjaśnienia, zawierające zaktualizowane informacje na temat stanu prac legislacyjnych nad wdrożeniem wskazanych unijnych aktów prawnych.

Dyrektywa ,,Women on Boards”

Jeżeli chodzi o dyrektywę ,,Women on Boards”, to – jak wspomniałem powyżej – za przygotowanie wdrożenia odpowiada Ministerstwo Sprawiedliwości. Pan Minister Arkadiusz Myrcha w odpowiedzi przedstawił przebieg prac nad właściwym projektem po 18 lutego 2026 r. Poinformował on, że po dokonaniu przez Ministra Sprawiedliwości zaleconej wówczas analizy dotyczącej zapewnienia skutecznej realizacji proponowanych rozwiązań, projekt został ponownie wniesiony do rozpatrzenia przez Radę Ministrów w październiku 2025 r. Został on jednak zwrócony z prośbą o wyjaśnienie zgodności projektu i jego uzasadnienia z treścią zawartą w wykazie prac legislacyjnych i programowych rządu. Ze względu na pogłębiające się opóźnienie transpozycji dyrektywy pojawiła się również konieczność dostosowania projektu do tych okoliczności. Po przeprowadzeniu właściwych konsultacji oraz zaktualizowaniu projektu Minister Sprawiedliwości 27 marca 2026 r. ponownie skierował wniosek o rozpatrzenie przedmiotowego projektu przez Radę Ministrów.

Pani Minister Katarzyna Kotula w swojej odpowiedzi poinformowała ponadto, iż projekt ten uzyskał pozytywną opinię co do zgodności z prawem Unii Europejskiej. Stanowi to dobry prognostyk szybkiego zakończenia postępowania naruszeniowego. Pani Minister wskazała również na inne instrumenty, które wspierają realizację założeń dyrektywy. Obejmuje to: zaktualizowane w 2021 r. Dobre Praktyki Spółek Notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych, stanowiące wytyczne ładu korporacyjnego na rynku publicznym, Wytyczne Ministra Aktywów Państwowych dla Spółek z udziałem Skarbu Państwa dotyczące wsparcia rozwoju zawodowego kobiet oraz praktyczne wskazówki w zakresie implementacji dyrektywy. Bardzo ucieszyła mnie również informacja o działaniach samej Pani Minister w zakresie gromadzenia i analizy informacji na temat rzeczywistej sytuacji w spółkach giełdowych w tym zakresie.

Powołanie organu do spraw równości

Z kolei prace nad wdrożeniem dyrektyw dotyczących organu do spraw równości należą do zakresu działalności Pełnomocniczki Rządu ds. Równości. W odniesieniu do tych dyrektyw Pani Minister zadeklarowała, że przed upływem terminu na ich wdrożenie (19.06.2026) zamierza doprowadzić do opracowania i wpisania do wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu stosownego projektu ustawy. Pani Minister zgodziła się z obserwacją, że roli organu ds. równości w rozumieniu dyrektyw unijnych nie może pełnić Rzecznik Praw Obywatelskich.

Pani Minister wskazała również na inne podejmowane przez nią działania, służące wzmocnieniu ochrony przed dyskryminacją i przemocą. Jako przykłady wymieniła w tym miejscu: powołanie Zespołu ds. Równego Traktowania i Polityk Równościowych, wydanie rozporządzenia w sprawie wzoru kwestionariusza szacowania ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka służącego stwierdzeniu zasadności zapewnienia dziecku ochrony w związku z przemocą domową oraz opracowanie podczas polskiej prezydencji w Radzie konkluzji w sprawie promowania równości płci w epoce cyfrowej opartej na sztucznej inteligencji.

Dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń

Prace nad projektem ustawy wdrażającym tę dyrektywę prowadzi z kolei Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Natomiast termin na jej transpozycję upływa 7 czerwca 2026 r. Zarówno Pan Minister Maciej Berek, jak i Pani Minister Katarzyna Kotula wskazali, iż prace legislacyjne nad jej implementacją obejmują procedowanie projektu o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagradzania mężczyzn i kobiet za jednakową pracą lub za pracę o jednakowej wartości (UC127). Projekt ten Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało pod koniec ubiegłego roku. Następnie został on poddany uzgodnieniom, szerokim konsultacjom publicznym i opiniowaniu. Pan Minister Maciej Berek poinformował, iż termin przyjęcia projektu został określony w wykazie prac legislacyjnych i programowych rządu na II kwartał 2026 r.

Przedstawiciele rządu podkreśli przy tym, iż dokładają oni starań by dokonać transpozycji dyrektywy w terminie. Zależy im przy tym na uwzględnieniu głosu partnerów społecznych, Rzecznika Praw Obywatelskich, środowiska akademickiego, organizacji pozarządowych oraz innych podmiotów zaangażowanych w urzeczywistnianie równości płci.

Dodatkowo Pani Minister zwróciła uwagę na inny instrument dążący do zagwarantowania równej pozycji kobiet i mężczyzn w życiu zawodowym, jakim była nowelizacja kodeksu pracy z czerwca 2025 roku. Wskazała również na chęć przystąpienia przez Polskę do Konwencji z 10 czerwca 2019 r. Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 190 – dotyczącej eliminacji przemocy i molestowania w świecie pracy. W sprawie przystąpienia do tej konwencji również występowałem z oświadczeniem. Pani Minister wskazała na przygotowywany projekt zmian w prawie pracy, który ma zbliżyć polskie prawodawstwo do standardów wynikających z tej konwencji. Został on pod koniec marca skierowany do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.

Komentarz

Niezmiernie cieszy mnie przebijająca z odpowiedzi wszystkich przedstawicieli rządu determinacja do sfinalizowania prac nad wdrożeniem wskazanych aktów prawnych. Świadczy to o tym, iż ta ważka tematyka pozostaje w obszarze żywego zainteresowania rządu. Mam nadzieję, że realizacja zadeklarowanych planów będzie przebiegać sprawnie i że prace nad wdrożeniem przedmiotowych regulacji unijnych zakończą się jak najszybciej. Doceniam również inne działania dążące do zapewnienia równej pozycji kobiet i mężczyzn, na które wskazała Pani Minister i z niecierpliwością czekam na zakończenie opisanych wyżej prac.

Zachęcam do zapoznania się z pełną treścią odpowiedzi, dostępnych pod tym linkiem: