16 listopada 2025 r. wziąłem udział w Gali Jubileuszu 100-lecia Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce w Elizabeth w stanie New Jersey, podczas której wręczono statuetki im. Janiny Igielskiej oraz Dyplomy Prezesa CPSD, aby w ten sposób uhonorować organizacje i osoby zaangażowane w rozwijanie polonijnego szkolnictwa w Ameryce. Galę uświetnił koncert uczniów z 20 szkół polonijnych zrzeszonych w Centrali, którzy pod kierunkiem i reżyserią dyrygenta Dominika Grzyba przygotowali widowiskową muzyczną opowieść o pamięci korzeni i polskiej tożsamości.

Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska skierowała list do Uczestników i Organizatorów uroczystości, w którym podkreśliła, że „z okazji jubileuszu 100-lecia działalności [Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce] pragnę tą drogą przekazać gratulacje i zapewnić, że razem z Państwem przeżywam dziś dumę i radość”. W swoim liście marszałek wskazała, że „język ojczysty jest nie tylko narzędziem porozumienia, lecz przede wszystkim nośnikiem pamięci, wartości i kultury”, a także że „to właśnie przekazywanie języka polskiego z pokolenia na pokolenie stanowi najpiękniejszą misję szkół polonijnych, którą od stu lat z powodzeniem wypełnia Centrala Polonijnych Szkól Dokształcających na Wschodnim Wybrzeżu USA”. Małgorzata Kidawa-Błońska zwróciła uwagę, że „wiek nieprzerwanej pracy to piękna i zobowiązująca historia. Już sto lat temu inicjatorzy powstania Centrali dostrzegli, że tylko wspólnymi silami można bronić dorobku Polonii w Ameryce i kontynuować nauczanie języka polskiego”. W jej przekonaniu, „funkcjonowanie placówek oświatowych [w USA] nie byłoby możliwe, gdyby nie wytrwałość i nieustępliwość władz organizacji, które w poczuciu misji angażowały społeczność polonijną w działania edukacyjne”. Marszałek Senatu przypomniała, że „niezależnie od czasów i okoliczności, potrafili Państwo [CSPD] włączać do współpracy coraz więcej szkól, oferując im potrzebne wsparcie”. „Dziś jest czas, by podziękować wszystkim – Zarządowi, Nauczycielom, Wychowawcom, Rodzicom – którzy na przestrzeni lat starali się, by idea polskiej szkoły w Ameryce nie tylko trwała, lecz stale się rozwijała” – podkreśliła w liście gratulacyjnym marszałek Małgorzata Kidawa-Błońska. Przypomniała także, że Senat RP od lat z zaangażowaniem wspiera działania Polonii i Polaków za granicą, w tym tak cenne inicjatywy, jak działalność Centrali: „z uznaniem podchodzimy do działań Centrali, która w centrum stawia nauczanie ojczystej mowy”.

Podczas Koncertu Jubileuszowego prezes Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce dr Dorota Andraka i wiceprezes Maria Paździor-Marchwiński w imieniu członków Centrali uhonorowały statuetką im. Janiny Igielskiej oraz dyplomami Prezesa CPSD tych, „którzy od lat z sercem i oddaniem budują przyszłość polonijnego szkolnictwa w Ameryce”. „To ludzie i organizacje, dla których praca na rzecz dzieci, języka polskiego i naszej kultury nie jest obowiązkiem, lecz piękną misją. Dzięki nim kolejne pokolenia młodych Polaków mogą wzrastać w poczuciu tożsamości, dumy i przywiązania do swoich korzeni” – podkreślono. Statuetkę przyznano również Senatowi RP jako „instytucji od lat wspierającej polonijne szkolnictwo, pielęgnującej więzi z Polonią i dbającej o to, aby język polski, tradycje i kultura mogły być przekazywane kolejnym pokoleniom poza granicami kraju”. „To wyróżnienie jest wyrazem naszej wdzięczności za nieustanne zaangażowanie, troskę o polskie społeczności na świecie oraz za realne działania, które wzmacniają pozycję i przyszłość edukacji polonijnej” – uzasadniono. W imieniu marszałek Senatu miałem zaszczyt odebrać to wyróżnienie, podkreślając, jak ważne jest wspieranie polonijnej edukacji oraz pielęgnowanie naszych wartości narodowych.

Statuetka Janiny Igielskiej – zasłużonej nauczycielki i wieloletniej wiceprezes Centrali Polskich Szkół Dokształcających – to wyróżnienie przyznawane za wybitne zasługi dla edukacji polonijnej. W tym roku – poza Senatem – otrzymali je: Agata Stopa, Ewa Kuras, Ewa Chętnik, Anna Benewiat, Beata Benewiat, Małgorzata Grabowska, Alina Gauza, Lucyna Kułakowska, ks. Eugeniusz Kotlinski, Wanda Sudoł, Agnieszka Pogorzelska, Katarzyna Kowalska, Bożena Mahmoud, Monika Zarzycki, Beata Grygiel oraz Hanna Czuma.

Centrala Polskich Szkόł Dokształcających w Ameryce została powołana w 1925 r. w odpowiedzi na likwidację dwujęzycznych szkół etnicznych na Wschodnim Wybrzeżu USA. CPSD objęła opieką powstające szkoły sobotnie w stanach: Nowy Jork, New Jersey, Connecticut, Massachusett, Rhode Island, Pennsylwania, Maryland, Wirginia i Floryda, które przy polskich parafiach organizowali rodzice i działacze polonijni. Szkoły te miały w programie przede wszystkim naukę języka polskiego, ale także naukę literatury, historii, tradycji polskich oraz religii. CPSD pełniła funkcję polonijnego kuratorium szkolnego, które wzięło na siebie ciężar współpracy z kierownictwem i kadrą pedagogiczną tworzącej się sieci polonijnych szkół. Obecnie CPSD zrzesza 75 szkół ze stanόw: Nowy Jork, New Jersey, Connecticut, Massachussets, Rhode Island, Pennsylwania, Texas, Arizona, Wisconsin, Ohio i Floryda. Ma pod swoją opieką ponad 1000 nauczycieli i 9600 uczniów.

tekst za: senat.gov.pl / zdjęcia: Centrala Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce